×

Yaponiyada masgitraturada to’liq grant (MEXT) asosida o’qiyotgan talaba bilan suhbat: grantni yutishning muhim jihatlari, imtiyozlar va Yaponiyadagi hayot


Blog

BO'LIM

Muvaffaqiyatga yo'l

O'QILGAN

3946 marta

CHOP ETILGAN

23.01.2019

Grantlar.uz jamoasi Yaponiyaning 2018-o’quv yilida o’qishni boshlash uchun e’lon qilingan Yaponiya hukumati granti (MEXT)ni qo’lga kiritib, Yaponiyada Hitotsubashi universitetining magistratura bosqichida tahsil olayotgan o’zbek talabasi Samanov Eldor bilan suhbat uyushtirdi. Quyida suhbat bilan tanishishingiz mumkin.

O’zingiz haqingizda qisqacha gapirib bersangiz.

Men Eldor Samanov, 1992-yil Samarqand viloyatida tug’ilganman. Yoshligimda fanlardan matematika va sportning dzyu-do turiga juda qiziqardim hamda muntazam shug’ullanardim. Har ikkalasidan ham turli xil musobaqa va olimpiadalarda qatnashib shahar hamda viloyat bosqichlarida sovrinli o’rinlarni qo’lga kiritganman. Dzyu-do bo’yicha “Sport ustaligiga nomzod” unvonim bor. Shuningdek, xorijiy tillarni o’rganishga ishtiyoqim juda baland. Hozirda ingliz, yapon, rus va o’zbek tillarida erkin muloqot qilaman hamda bu tillarni yanada chuqurroq o’rganishga harakat qilayapman. Kelajakda, arab va xitoy tillarini o’rganish niyatim ham yo’q emas. Kasbim huquqshunos, 2017-yilda TDYUni tamomlaganman. O’z kasbimni sevaman va bu sohani tanlaganimdan hech ham afsuslanmayman.

1. MEXT stipendiya dasturi g’oliblarga qanday iqtisodiy imtiyozlar taqdim etadi? Batafsil sanab bersangiz.

MEXT stipendiya dasturi to’liq grant hisoblanadi va o’qish bilan bog’liq barcha xarajatlarni qoplab beradi. Buni 3 turga bo’lib tushuntirib berish mumkin:

  • Har oylik stipendiya. Talabaning Yaponiyada yashashi uchun ketadigan barcha xarajatlari (turar-joy, oziq-ovqat, tibbiy sug’urta, o’quv qurollari va boshqa shaxsiy xarajatlar) uchun umumiy qilib har oyda bir martadan to’lab boriladi. Stipendiya miqdori talabaning qaysi ta’lim bosqichida o’qiyotganligiga bog’liq. Masalan, bakalavr borqichida talabaga oyiga 117 000 yen (taxminan 1000 AQSh dollari) olishsa, magistratura yoki doktoranturada 145 000 (taxminan 1300 AQSh dollari) yen atrofidagi summani olishadi. Shaxsiy tajribamdan aytishim mumkinki, ushbu summa bir talabaning o’ziga yoki bir oilali talabaga bemalol yetadi. Agar tejalsa ortishi ham mumkin.
  • O’qish bilan bog’liq xarajatlarning to’liq qoplanishi. Talabalikka nomzod universitetlarga topshirayotgandagi imtihon puli, kirish puli hamda kirgandan keyingi o’qish pullari va boshqa istalgan turdagi to’lovlardan to’liq ozod etilgan bo’ladi.
  • Chipta to’lovlari. Bunda talaba Yaponiyaga kelish va o’qishni tugatgandan so’ng o’z davlatiga qaytib ketish uchun tegishli aviachiptalar bilan ta’minlanadi.

2. MEXT stipendiya dasturi uchun minimum til talabi qanday va siz ushbu dasturga topshirganingizda qaysi tillarni qay darajada bilardingiz (sertifikat va ularning bali bilan ayting)?

Ushbu dastur yo’riqnomasida til bo’yicha aniq talab qo’yilmagan. Unda nomzodda ingliz yoki yapon tillaridan biri bo’yicha “ma’lum bir miqdordan yuqori” daraja bo’lishi kerakligi aytilgan. Men aytgan bo’lardimki, nomzod tanlagan sohada Yaponiyada ta’lim olish uchun kerakli bo’lgan til darajasi bo’lishi kerak.
Men topshirayotgan vaqtimda umumiy 7 ballik IELTS sertifikatim va N2 darajadagi JLPT sertifikatim bor edi. Ushbu grantni qo’lga kiritish uchun til muhim faktorlardan biri albatta, lekin eng muhimi emas. Bundan 4 yil oldin, xuddi shu MEXT dasturining boshqa bir yillik dasturida o’qiganimda shunga amin bo’lganman. Garchi, men va men bilan birga grantni yutganlardan ko’ra til darajasi bo’yicha kuchli nomzodlar bo’lsa ham, saralashdan muvaffaqiyatli o’ta olishmagandi.

3. MEXT stipendiya dasturiga hujjat topshirganingizda diplom baholaringiz o’rtachasi necha ball bo’lgan?

Adashmasam, 82 yoki 84 atrofida edi. Grant yutmoqchi bo’lgan har bir nomzod baholarga juda ham e’tibor berishi kerak deb o’ylayman. Deyarli, men bilgan barcha ta’lim grantlarida bu talab mavjud. MEXT dasturida ham minimal o’rtacha baho haqida gapirilmagan bo’lsada, saralashdagi mezonlar qatoriga kiritilgan.

4. Dasturni qo’lga kiritish uchun alohida tayyorgarlik qilganmisiz? Qilgan bo’lsangiz qanday?

To’g’risini aytsam juda ham alohida tayyorgarlik ko’rmaganman. Mening ilmiy ish rejam (research proposal) deyarli tayyor bo’lganligi va oldin ham grantni yutganlik bo’yicha tajribam borligi uchun hujjat bosqichi qiyin bo’lmagan. Savollarga tayyorlanmaganligim uchun, yozma imtihondan o’ta olmasam kerak deb o’ylagan edim va afsus qilganman alohida tayyorgarlik ko’rmaganim uchun. Lekin, kutilmaganda yozma imtihon natijalari muvaffaqiyatli chiqqach, suhbat bosqichiga tayyorlanish uchun qisqagina vaqtda bor kuchimni ishga solganman.

5. Dasturga hujjat topshirish necha bosqichdan iborat va ular qaysilar?

Uch bosqich: Hujjat topshirish, yozma imtihon va og’zaki suhbat bosqichlari. Hujat topshirish bosqichida kerakli hujjatlarni hammasini tayyorlab topshirish kerak bo’ladi. Yozma imtihonda esa sizning tilni bilish darajangiz tekshiriladi. Unda ingliz va yapon tilidagi turli test savollari beriladi. Ingliz tilida o’qish uchun topshirganlar va faqat ingliz tilini biluvchilar, ingliz tilidagi savollarni ishlab chiqadi. Yaponi tilida o’qish uchun hujjat topshirganlar va faqat yapon tilini biluvchilar, yapon tilidagi savollarni ishlaydi. Agar nomzodlar ikkala tilni ham bilsa, ikkala tildagi savollarni ham ishlab chiqishi kerak. Ikkala tilda ham savollarning ishlanishi nomzodlarga tanlanishda ustunlik berishi mumkin. Lekin bu degan faqat bir tilni bluvchilar ushbu grantni yuta olmaydi degani emas. Yozma imtihondan muvaffaqiyatli o’tganlar suhbatga kiradi. Suhbat nomzod bilgan (ingliz yoki yapon) tilda olib boriladi.

6. Ushbu dasturga topshirishda eng asosiy hujjatlar qaysilari hisoblanadi?

Har bir hujjat muhim hisoblanadi va alohida e’tibor bilan tayyorlanishi kerak. Chunki,  komissiya a’zolari aynan hujjatlar to’plamiga qarab nomzodga baho berishadi va uni tanishadi. Shunday bo’lsada, nomzodga baho berilishi mumkin bo’lgan eng asosiy hujjatlar: ariza-anketa, tavsiyanoma va ilmiy ish rejasidir.

7. Hujjatlarni tayyorlash va topshirishda nimalarga e’tibor qaratish lozim?

Eng asosiysi vaqt, ya’ni bir kunda hujjatlarni tayyorlab bo’lmaydi va buning imkoni yo’q. Qisqa vaqtda yozilgan hujjatlar yaxshi natija beradi deb o’ylamayman. Oldindan uzoqroq vaqt (kamida 3 oy) tegishli tayyorgarlikni qilib yurish kerak. Masalan, ilmiy ish rejasini yozish uchun ushbu sohani oldindan chuqur o’rganish va tadqiq qilib qo’yish kerak bo’ladi. Ariza-anketadagi bandlar bo’yicha ham oldindan kerakli ishlarni qilib qo’yish kerak. Shulardan, ish tajriba va til darajasi so’ralgan bandlar eng muhimlaridir. Sohaga va ilmiy ishga taalluqli biron joyda stajirovka qilish yoki ishlash eng katta plyuslardan bo’ladi. Undan tashqari, yapon yoki ingliz tillaridan biridan til darajasini aniqlash  imtihonlarini topshirib qo’yish lozim. Ikkinchidan, hujjatlarni o’z tajribasida ta’lim grantni qo’lga kiritgan (MEXT bo’lsa yanada yaxshi) va ilmiy sohani yaxshi biluvchi shaxslar (qancha ko’p bo’lsa shuncha  yaxshi)ga tekshirtirib olish lozim. Ularning bergan maslahat va fikrlari bebaho bo’ladi deb ayta olaman. Shaxsan o’zim ushbu grant orqali ta’lim olishayotgan va olishgan o’z sohamga yaqinroq bo’lgan  senpailar va ustozlardan shu  yordamni olganman va buning uchun ulardan juda ham minnatdorman.

8. Suhbat jarayonida qanday savollar so’ralgan?

Suhbatdagi savollarni asosan 3 qismga bo’lgan bo’lar edim: o’tmish, hozir va kelajak. Ya’ni, besh kishidan iborat komissiya a’zolari asosan siz topshirgan hujjatlarga asoslangan holda yuqoridagi 3 narsa haqida so’rashadi. Shu vaqtgacha nima qilding, hozir nima qilayapsan va kelajakda nima qilmoqchisan degan savollar shaklida bo’ladi. Shuningdek, asosan nima uchun shu sohani va ushbu dastur orqali Yaponiyani tanlaganlik masalasini asoslab berish kerak bo’ladi.

9. Suhbatda asosan nimalarga e’tibor qaratish lozim?

Eng asosiy e’tibor berish kerak bo’lgan masalalar: tashqi ko’rinish, o’zini tutish, ravon nutq va original javob. Tashqi ko’rinishga to’xtaladigan bo’lsak, formal kiyinish va ortiqcha taqinchoq hamda atir-upalardan foydalanmaslik tavsiya qilinadi. Shuningdek, suhbatda o’zini qanday tutish kerakligi va Yaponiya madaniyati haqida o’rganib qo’ygan avzal. Masalan, xonaga kirish va chiqishda ta’zim qilish va yaponcha salomlashish, stulga ruxsat tegmaguncha o’tirmaslik, qaddini tik tutish, qo’llarni stol ustiga qo’ymaslik, har tarafga alanglab gapirmaslik va hokazo. Ravon nutq masalasi ham juda muhim. Bunda opqochmasdan, berilgan savolga qisqagina qilib, aniq mazmunda va ravon talaffuzda javob berish kerak. Original javob berish eng muhim shartlardan biri hisoblanadi. Bunda qandaydir nimanidir kashf qilish kerak emas, nomzod aynan o’zining qiziqishini aytib berishi kerak. Universal javoblardan farq qilgan javobni original deyish mumkin va u komissiya a’zolari esida qoladi hamda suhbatdan keyin nomzodlarni baholayotganda o’z so’zini aytadi. Bu to’rtala qobiliyatni birdaniga shakllantirib bo’lmadi, albatta buning uchun suhbatdan oldin tayyorgarlik ko’rish kerak. Shaxsan mening o’zim, tushishi mumkin bo’lgan savollarga o’zimning javoblarimni o’ylab, shuni suhbat asosida mashq qilganman(yana senpailar va do’stlar yordamida).

10. Grantni yutib olishingizda asosiy rol o’ynagan omillar nimalar deb o’ylaysiz va boshqalarga shu grantni qo’lga kiritish uchun nimalarga e’tibor qaratishni tavsiya etasiz?

Grant uchun yaxshi tayyorlanish, har bir shartini sinchiklab o’rganib chiqish kerak. Shu safar shaxsan men kuchli tayyorlanmagan bo’lsamda, bu oldingi safar xuddi shu grantni qo’lga kiritganligim bilan bog’liq tajribadan deb hisoblayman. Lekin, birinchi marta juda uzoq muddat tayyorgarlik ko’rganim esimda. Xuddi universitetga kirayotgan abituriyentdek bo’lganman o’ziyam.

11. Ushbu grant bo’yicha Yaponiyada o’qish uchun universitet tanlash va topshirish jarayoni qanday?

Grantning dastlabki birlamchi natijalari chiqqach, g’oliblarga universitetlar bilan bog’lanish va Letter of provisional acceptance olish kerakligi tushuntiriladi. Siz shu hujjatni olsangiz, o’sha universitetga kirdingiz deb hisoblanadi. Bunda muhim jihati shundaki siz istagancha universitetga topshirishingiz va dastlab elchixonaga topshirgan hujjatda ko’rsatgan universitetlaringizdan umuman boshqa universitetlarga ham harakat qilib ko’rishingiz mumkin. Bunda o’sha universitetda sizning sohangiz bo’yicha fakultet va ilmiy rahbarlik qila oladigan professor bo’lishi kerak. Hamma universitetda har xil tartib: ba’zilarida siz faqat hujjatlarni ko’rib chiqadigan komissiyaga murojaat qilsangiz, ba’zilarida tegishli professorning roziligini olishingiz kerak. Xullas, universitetga topshirish bosqichi alohida mashaqqat talab qiladi, agar siz top universitetlarga harakat qilsangiz. Shaxsan mening o’zim 7 ta universitetga topshirganman va shulardan to’rttasi qabul qilishgan. Bular: Hitotsubashi, Waseda, Kobe va Tokyo metropolitan universitetlari. Osaka va Hokkaido universitetlari men tanlagan ilmiy rahbar talaba qabul qilmayotganligi sababli, boshqa ilmiy rahbar tanlashim kerakligini aytishgan. Lekin, o’sha vaqtda menda allaqachon 3 tadan ortiq qabul borligi va o’qish uchun Tokyo shahrini tanlaganligim uchun urinib o’tirmaganman. Yaponiyaning eng top universiteti – Tokyo universitetidan rad javobi kelgan. Ular sababini ko’rsatishmadi va men ikkita sababni taxmin qildim: birinchisi, universitetda mening soham ya’ni Intellektual mulk huquqi (IP law ) ga yo’nalitilgan programma bo’lmaganligi va kuchli rivojlanmaganligi. Ikkinchisi, Tokyo universitetining hujjatlar qabul muddatigacha ilmish ishimning yaponcha nusxasini qaytadan ko’rib chiqishga ulgurmagandim va inglizchasini topshirib yuborgandim. Ko’plab boshqa universitetlar singari Tokyo universitetida ham huquq faqat yapon tilida o’qitilganligi sababli, ular menga rad javobi bergan bo’lishi mumkin, kim bilsin. Lekin, hozirgi o’qiyotgan universitetim – Hitotsubashi universiteti ham huquq va iqtisod yo’nalishlari bo’yicha Yaponiyada top universitetlardan biri hisoblanadi va bu yerga o’qishga kirganimdan juda ham xursandman. Xullas, dastlabki saralash bosqichidan o’tib olsangiz o’z sohangiz mavjud bo’lgan, Yaponiyaning deyarli istalgan universitetiga o’qishga kira olasiz deb o’ylayman. Buning uchun albatta universitetlar haqida o’rganib chiqishda anchagina ter to’kishga to’g’ri keladi.

12. Ushbu grant bo’yicha to’g’ridan to’g’ri magistraturaga qabul qilinadimi yoki qanaqadir tayyorlov bosqichi bormi?

Yaponiyada ta’lim olish oson bo’lmaganligi sababli, universitetlar chet elliklarni ko’p hollarda Research student (Ilmiy izlanuvchi) qilib qabul qilishadi. Bu muddat 2 yilgacha cho’zilishi mumkin va siz magistratura yoki doktoranturaga kirish uchun universitetga qarab yiliga 1 yoki 2 marta imtihon topshirishingiz kerak bo’ladi. Bu muddat davomida darajaga qarab yapon tili kurslariga, ilmiy rahbaringiz darslariga va o’zingizni qiziqtirgan boshqa darslarga qatnashishingiz hamda imtihonga tayyorlanishingiz mumkin bo’ladi. Albatta, to’g’ridan-to’g’ri qabul qiladigan universitetlar ham bor, asosan ingliz tilida o’qitiladigan programmalar shunaqa. Research student bo’lishning yana bir ijobiy taraflaridan biri siz qisqa vaqt o’z universitetingizda o’qib, keyin boshqa universitetga kirish imtihonini topshirishingiz ham mumkin. Qaysi universitet bo’lmasin, imtihonlardan muvaffaqiyatli o’tsangiz stipendiya muddati yana cho’ziladi (qo’simcha 2 yil yoki 3 yilga, siz magistratura yoki doktoranturadan qaysiga kirganligingizga qarab).

13. Yaponiyada o’qish jarayoni qay darajada? Magistraturada haftasiga necha kun dars bo’ladi va dasrlar qiyinmi?

Darslar oson emas,  ayniqsa yapon tilida o’qiydiganlarga.  Yaponiyada magistraturani muvaffaqiyatli tugatish uchun umumiy 30 ta atrofida kredit olish kerak. Buning ichiga professorning ilmiy rahbarligi soati va siz yozadigan ilmmiy ish  ham kiradi (ikkalasiga 12 atrofida kredit beriladi). Qolgan kreditlarni olish uchun univerga haftasiga 2 yoki 3 kun vaqt ketsa kerak deb o’ylayman. Lekin, bu degani qolgan vaqt to’liq bo’sh qoladi degani emas. Bo’sh vaqt ilmiy ish uchun qoldirilgan vaqt hisoblanadi va talabadan mustaqil izlanishni talab qiladi.

14. Ushbu dastur bo’yicha Yaponiyada o’qiyotgan talabalarga o’qishdan bo’sh paytlari ishlashga ruxsat etilganmi? Ruxsat etilgan bo’lsa, haftasiga necha soat?

Ha, qolgan barcha talabalar singari ruxsat etilgan. Yaponiyada talaba maqomidagi chet ellik  shaxs  haftasiga 28 soatdan ziyod ishlashi mumkin emas. Qonun juda to’g’ri  cheklov qo’ygan deb o’ylayman, chunki talaba ish vaqtini ushbu limitdan oshirib yuborsa o’qishiga ulgurishni imkonini topa olmay qoladi.

15. MEXT dasturi bo’yicha grant yutganlar oila a’zolarini (turmush o’rtog’i, farzandlarini) olib ketishi ham mumkinmi?

Ha, mumkin. Talaba  ushbu  dasturda o’qish jarayonida turmush o’rtog’i va 20 yoshgacha bo’lgan farzandlarni doimiy o’zi turgan vaqtga chaqira oladi. Bu “dependent(家族滞在)” vizasi orqali amalga oshiriladi. Undan tashqari boshqa oila a’zolarni yoki yaqinlarni ham turist sifatida chaqirish mumkin. Bunda talabada doimiy stabil daromad manbasi  borligi uchun Yaponiyaning o’zidan boshqa kafil  topish shart emas.

16. Yaponiyada o’qish davomida siz uchrayotgan qiyinchiliklar nimalardan iborat? O’qish bilan bog’liq va kundalik hayotdagi qiyinchiliklarga alohida-alohida to’xtalsangiz.

Boshqa jamiyatga yashash  uchun kelinganda(ishlash yoki o’qishga) qiyinchiliklar bo’lishi tabiiy hol.  Yaponiya madaniyati jihatidan O’zbekistonga o’xshash xususiyatlari ko’p, shuning uchun yengib bo’lmaydigan qiyinchilik bor deb ayta olmayman. Hammasiga moslashsa bo’ladi. Faqatgina bir to’siq, ya’ni til to’sig’i yengib bo’lmasdir. Ayniqsa, ingliz tili dastursidan kelganlar hayotga moslashishga ozgina qiynaladilar. Shuningdek, Yaponiyada ishlab qolmoqchi bo’linganda viza olish qiyinlashadi. Viza ham chiqishi mumkindir, lekin jamiyatda  yashash uchun yapon tili kerak bo’laveradi kelajakda. Yana bir masalani aytib o’tmoqchi edim, yaponlar punktuallik va stabillikni yoqtirishadi. Bu ayniqsa  talabaga universitetdagi professor bilan aloqa o’rnatishda kerak bo’ladi. O’zingizni yomon tarafdan bir marta ko’rsatib qo’ysangiz keyin sizni o’sha muhitdagi imidjingizga ta’sir qilib ketadi. Yaponiyatini xato qilish (失敗する) mumkin bo’lmagan jamiyat deyishadi.

16. Yaponiyaga jo’nab ketishdan oldin qanday tayyorgarlik ko’rish haqida tavsiyalaringiz.

Jo’nab ketishdan oldin yapon tilini bilmaydiganlar til o’rganishi, Yaponiya haqida o’rganib qo’yishlari kerak.  Endi hozirgi istalgan narsani istalgan joydan topish mumkin bo’lgan davrda nimanidir olib ketish haqida qayg’urish shart emas deb o’ylayman. Lekin, oshni xush ko’ruvchilar uchun o’zimizni kichkina qozonchadan va oshga solishga zira olib kelishni maslahat bergan bo’lardim.

17. Grantlar.uz sayti haqida fikringiz?

Grantlar.uz sayti ushbu sohadagi eng birinchi ochilgan va ta’lim sohasidagi eng muvaffaqiyatli saytlardan biri deb ayta olaman. Unda o’z ishining ustalari ishlashadi, aynan shaxsiy tajribada grant yutib chet ellarda ta’lim olganlar ushbu saytni yuritishadi.  Shaxsan men ham doimiy obunachiman va saytni muntazam kuzatib boraman. Saytda siz internetdan o’zbek tilida topa olmaydigan, juda ham foydali ta’lim grantlari haqida maqolalar berib borilishi tahsinga sazovor.

Saytning ta’sischilarini shaxsan taniyman. Masalan, ulardan biri Maqsud Salomov bilan birga  TDYU da va Yaponiyada birga tahsil olganmiz. 2018-yilgi MEXT dasturining g’olibi bo’lishimda Maqsudning hissasi kata. Yaqin do’st va o’z ishining ustasi sifatida oxirgi  daqiqalargacha birga bo’lgan va tayyorlanishimda katta yordam bergan. Ushbu sayt xizmatlaridan foydalanishni barcha qiziquvchilarga tavsiya qilaman.

error: Ma‘lumotni nusxalash ta‘qiqlangan!